تاریخ انتشار : شنبه 15 مرداد 1401 - 19:35
کد خبر : 6245

تکلیف‌خانه‌های متروکه یزد باید مشخص شود/یزید قربانی ساخت و ساز روی مسیل‌های قدیمی

تکلیف‌خانه‌های متروکه یزد باید مشخص شود/یزید قربانی ساخت و ساز روی مسیل‌های قدیمی

به نقل از این خبرگزاری : گروه اجتماعی خبرگزاری فارس: فاصله‌های رحمت الهی تا اتفاقات طبیعی در سال‌های یک اتفاق ناقابل کوتاه‌تر شده و برای آن ذکر می‌شود. در هفته گذشته سیل بسیاری از شهرهای کشور را دچار مشکل کرد و حوادث پیش بینی نشده را در رسانه ها دیدیم. در این میان شهر تاریخی

به نقل از این خبرگزاری :

گروه اجتماعی خبرگزاری فارس: فاصله‌های رحمت الهی تا اتفاقات طبیعی در سال‌های یک اتفاق ناقابل کوتاه‌تر شده و برای آن ذکر می‌شود. در هفته گذشته سیل بسیاری از شهرهای کشور را دچار مشکل کرد و حوادث پیش بینی نشده را در رسانه ها دیدیم. در این میان شهر تاریخی یزد به عنوان مهم‌ترین شهر تاریخی ایران که در سطح جهانی ثبت می‌شود نیز آسیب‌های بسیاری از بناهای این شهر را دیدند.

به همین بهانه با دکتر مهدی‌ صادق‌احمدی دکترای مرمت ابنیه و بافت‌های تاریخی گفتگو درباره سیل یزد بپرسیم.

تکلیف‌خانه‌های متروکه یزد باید مشخص شودیزید قربانی ساخت و ساز تکلیف‌خانه‌های متروکه یزد باید مشخص شود/یزید قربانی ساخت و ساز روی مسیل‌های قدیمی

مهدی صادقاحمدی

در سیل اخیر استان یزد یکی از بیشترین آسیب‌ها را میان استان‌ها در کشور دید و برخی از بناهای تاریخی شهر آسیب‌های جدی دید. به نظر شما دلیل اصلی این آسیب چیست؟ آیا مرمت بناها ایراد داشته است؟

موضوع حفاظت یا نگهداری تاریخی تاریخی یزد یک مسئله‌ای است که حداقل ۴۰ سال قدمت دارد و مردم هم همین سال‌های اخیر در بافت تاریخی یزد هزارم زندگی می‌کردند. هنوز هم زندگی در خیلی محلات قدیمی یزد جاری است.

مرمت بنا یک کار علمی و تخصصی است. در چند سال گذشته درگیر این پروژه بود که بسیاری از آنها انجام می‌شدند و همیشه هم در پایش‌هایی انجام می‌شدند که اکثر پروژه‌هایی را انجام می‌دادند که درست و حسابی برایشان انجام می‌شد، سالم‌تر باقی‌مانده‌اند یا آسیب زیادی دیده‌اند. حجم سیلاب زیاد بوده و به هرحال دشمن خشت، آب است. موضوع سیل و آب در یزد موضوع قدیمی نیست. در کتب تاریخی در قرن هفتم و نهم هم سیل‌هایی داریم که بناهای خشتی یزد را خراب کرده است. مسیل‌های سیل در یزد و سیلابی که می‌آید، فقط برای خودش نیست. از سمت شیرکوه آب جاری می‌شود و به شهر می‌رسد. در این مسیر ظاهراً سیل‌بند هم وجود دارد، اما گویا باران چند شب گذشته بیشتر از سیل‌بند بوده و از آن بالا زده است.

پیش‌بینی سالانه بارندگی ۴۵ میلی‌متری باران برای یزد کرده بودند، اما ۷۵ میلی‌متر فقط در این چند روز آمده‌اند و همین موضوع باعث غافلگیری هم شده است.

من شنیده ام که به اندازه یکسال بارندگی یزد در یک روز باران باریده است. آبی که از خارج شهر وارد می شود، این خیلی کند به شهر وارد می شود. نسبت به آبی که داخل شهر هست. این باید کنترل شود و اساساً موضوع بافت تاریخی و مدیریت شهری درمیان است. اگر در گذشته هم چنین بارانی می‌آمده، الان می‌توان کنترل کرد یا هدایت کرد. ما مسیل‌های طبیعی و تراس‌های طبیعی داشته‌ایم که این‌ها محل ورود آب بوده‌اند. متأسفانه این‌ها را از برده‌اند. الان یکی از مسیل ها به بلوار شده است. چند سالی است که با توجه به تجارب اخیر در پنج شش سال گذشته که سیل‌هایی داشته‌ام ولی به شدت این سیل نبوده، به هر حال چند سالی است که نهادهای مختلف و شهرداری‌ها اشتباهاتی که ممکن است در ۳۰_۴۰ سال گذشته رخ داده باشد، باید درست می‌کردند. مثلاً برخی از مسیل‌های اصیل یزد، مسیل رودخانه‌ای که در شهر یزد وجود دارد و ساخت و سازهایی در آن وجود دارد و ساخته می‌شود را خالی می‌کردند تا اگر از شهر بالا می‌زند و از آب‌بندهای خارج شهر به داخل شهر می‌آید. به مسیر خودش ادامه دهد.

1659798335 548 تکلیف‌خانه‌های متروکه یزد باید مشخص شودیزید قربانی ساخت و ساز تکلیف‌خانه‌های متروکه یزد باید مشخص شود/یزید قربانی ساخت و ساز روی مسیل‌های قدیمی

یعنی شما می‌گویید دلیل اصلی این اتفاقات، مدیریت شهری نادرستی بوده که باعث خراب شدن مسیل‌های قدیمی شهر شده است؟

بله. این به گروه مرمت ابنیه بسیار مرتبط نیست اما در مرمت ابنیه ما بحث نگهداری را داریم. اما ما در یزد یکسری خانه‌هایی که بیشتر متروکه بودند و ترک‌هایی بودند که قبلاً نبوده‌اند، اینها در بارندگی ممکن است آسیب دیده باشند. اما یک بحث مهمتر که داریم بحث مرمت بافت یا زیرساخت های شهری است. در خود محدوده بافت تاریخی هم باید مواردی را رعایت کنند.یک بخش آن زیرساخت‌هایی است که مربوط به مدیریت شهری است. شاید همه قنات‌ها لایروبی شوند، همه مسیرهای قنات‌ها. بالاخره آن ها هم از مسیرهای قدیمی عبور آب از شهر بوده اند. توجه عمومی مردم هم مهم است. اینکه تک تک مردم مطالبه کنند. حالا مدیران؟ فرهنگی و مرمتگرها نمی‌توانند اینقدر مدیریت و کنترل داشته باشند. هرکسی ممکن است خانه‌اش را خودش مرمت کند، چاهش را به قنات وصل کند یا کلاً قناتش را ببندد، خرابی این کارها را برمی‌گرداند.

در سیل اخیر چقدر از پی‌ها و زیرساخت‌های تاریخی آسیب دیده‌شده است؟ آیا قابل مرمت هستند؟

این نکته را می گویم که مرمت یک امر بسیار تخصصی است و افرادی که به طور ویژه در این حوزه و تخصص تحصیل می کنند، کارشناس مرمت هستند. نه معمارها، نه مهندسان عمران و نه کسانی که به صورت تجربی کار می‌کنند یا همان معماران هستند که فرضاً پنجاه سال است که کار می‌کنند و خیلی هم تعدادشان کم است، اینها قویاً مرمت را به سختی می‌توانند درک کنند.

ما در خانه‌های تاریخی یزد یک الگوی شیب‌بندی روی پشت‌بام‌ها و ناودان‌هایی داریم که غیر از اینها درست و اصولی باید بشوند، نیاز به نگهداری هم دارند.

در همین هفته گذشته در صفحات اینستاگرامی دیدم همه تذکر دادند که ناودانها بررسی شدند. اما برخی از این خانه‌ها متروکه بودند، ناودان‌هایشان بسته شد و این آب پشت‌بام‌ها تجمیع می‌شود، ناودان را خراب می‌کند و ناودان را که پایین بیاید بخشی از دیوار و قاب را هم خراب می‌کند.

بحث بعدی موضوع آب‌های زیرزمینی و چاه‌ها است که اگر سطح این آب‌ها زیاد باشد و مسیرهایش مسدود شده باشد، احتمال دارد که فضای زیرزمینی‌اش تخریب شود و ممکن است از یک هفته قبل از آن شاهد نشستن‌های زمینی باشیم. یعنی پی‌های زمینی فرو نشسته باشد.

در مورد پی گفتیم در مرکز شهر تاریخی یک وجود طبیعی وجود دارد که اساساً بافت‌های تاریخی هم به همین دلیل در آن‌جا باید انجام شود. یکسری محلات در اطراف این مرکز داریم که ممکن است آسیب‌های بیشتری داشته باشند، اما آن محدوده مرکزی امیدواریم از این تعداد زیادی نبیند. یعنی اینکه سیل‌ها خیلی مشکل‌ساز نباشند. کف‌سازی داخل کوچه‌ها. آسفالت کوچه‌های داخل بافت را کنده‌اند و با آجر و موزاییک‌سازی انجام داده‌اند که از این‌ها شیب‌بندی‌های نامناسبی ساخته شده است. همچنین چاه‌های جذب در ساختار حل و کنترل شود. در کل شهر تاریخی نیاز به نگهداری و نگهداری هم به مدیریت میراث فرهنگی نیست. ولی مردم هم باید بدانند که به سراغ متخصص امر بروند. فکر کنند اگر کار را ارزان تر کنند به نفعشان است. واقعاً این در آینده به ضرر همه ما است. دقت‌های لازم که از تجربیات زیسته آدم‌ها در شهر تاریخی ناشی می‌شود که در طول تاریخ فهمیده‌اند چگونه با باران مواجه می‌شوند، چگونه معماری بناهایشان را انجام می‌دهند، این را بتوانیم در مرمت‌هایمان ادامه بدهیم و حفظ کنیم.

یک گزاره‌ای هست که می‌گویند آسیب بافت تاریخی از بافت جدید کمتر است. آیا می‌کنید؟

تا منظورمان از آسیب چه باشد. اگر آب در زیرزمین خانه‌ها و آغشته شدن وسایل خانه به آب و گل باشد، بخش‌های زیادی از بافت‌های جدید، این آسیب را دیدند. نه فقط در سیل بعدی بلکه در سیلی که دو ماه پیش هم این آسیب را دیدند.

1659798335 431 تکلیف‌خانه‌های متروکه یزد باید مشخص شودیزید قربانی ساخت و ساز تکلیف‌خانه‌های متروکه یزد باید مشخص شود/یزید قربانی ساخت و ساز روی مسیل‌های قدیمی

بر اساس برخی فیلم‌ها و خبرها برخی بناها فروریخته‌اند. در این نظر شما چیست؟

بله بناهایی در خیابان فرخی که فروریختند. ما چیزی داریم به نام بناهای میانه. بناهایی که نه تاریخی هستند و اصول معماری سنتی را دارند و نه بناهای مهندسی‌سازنده هستند. این بناها خیلی در معزض آسیب هستند. اما در بافت جدید شهرسازی یعنی در خیابان‌ها و اینها حفره‌هایی که کف زمین ایجاد شده بودند را زیاد دیده‌ام.

مجموعاً این موضوع، یک موضوع دو نیست. اگر بگوییم کسی نباید در بافت تاریخی سکونت داشته باشد، یک نتیجه‌گیری سطحی است. بلکه باید تمهیداتی اندیشیده شود، مخصوصاً تمهیدات زیرساختی چه در شهر جدید و چه در شهر قدیم، باید امکانات فراهم شود تا آب جاری سیلاب وارد شهر یزد شود. مقابله با بحران هم باید زیاد شود. من چندشب پیش به همراه یکی از مسئولین نظام مهندسی یک بازدید از یکی از محلات داشتم. متأسفانه دیدیم برای مقابله با بحران و مدیریت بحران بسیار ضعیف است. به هر حال این خیلی مهم است، چون ممکن است اتفاق بیفتد. طبیعت وقتی طغیان کند، بالاخره آسیب می‌زند و فرقی نمی‌کند بافت جدید باشد یا قدیم. می‌گویم باید همیشه آماده باشیم.

1659798335 951 تکلیف‌خانه‌های متروکه یزد باید مشخص شودیزید قربانی ساخت و ساز تکلیف‌خانه‌های متروکه یزد باید مشخص شود/یزید قربانی ساخت و ساز روی مسیل‌های قدیمی

نظر تخصصی، چقدر بعد از این اتفاقات باید به سمت مرمت بناهای آسیب دیده برویم؟

اساساً خانه‌های متروکه در بافت تاریخی نیاز به حل دارند. یعنی مردم نباید خانه‌هایشان را در بافت تاریخی بگذارند. این خانه ها باید مرمت شوند. خانه‌ای ۲۰۰_۳۰۰ سال قدمت دارد، شبیه یک پیرمرد یا پیرزنی است که به آن نیاز دارد.

من واقعاً متوجه شدم که تمام آدم‌هایی که در خانه‌های قدیمی می‌کردند، مثلاً ۵۰ یا ۱۰۰ سال قبل، به خانه‌ها خیلی مشکل می‌کردند. می‌آورده تا تعمیرات جزیی خانه را انجام دهد. اطلاعات نگهداری از خانه مهم است. ما خانه را می‌سازیم و فکر می‌کنم تا ۲۰_۳۰ سال بعد اتفاقی برایش نمی‌افتد. خانه های خشتی نگهداری بیشتر میخواهند و هرساله باید چک شوند. خانه های جدید شهری هم نیاز به رفع و تعمیرات دارند. برنامه می‌گویند عمر یک خانه ماشین ۶۰ تا ۷۰ سال است و بیشتر دوام نمی‌آورد. این یعنی خیلی مهم است.

اما مرمت یک پروسه یکی دو ساله است. هیچ کدام از این بناها در یکی دو هفته مرمت نمی‌شوند، زیرا آسیب‌های خیلی جزیی دیده می‌شوند. هر یک از این بررسی‌ها هم در واقع به نتایجی می‌دهند که نشان می‌دهد یک دیتیل اشتباه است و باید این را به گوش همه برسانیم. مثلاً برای آب‌روهای پشت‌بام‌های یزد نباید از آب‌روهای مخفی و درون دیوار استفاده کرد. زیرا حجم آب که زیاد شود، بیرون می‌زند و خشت‌ها را خراب می‌کند.

1659798335 656 تکلیف‌خانه‌های متروکه یزد باید مشخص شودیزید قربانی ساخت و ساز تکلیف‌خانه‌های متروکه یزد باید مشخص شود/یزید قربانی ساخت و ساز روی مسیل‌های قدیمی

متولی این خانه های متروکه کیست؟

بسیاری از این پلاک‌ها باید اولاً پایش باشند و شناسایی شوند که صاحب آن چه کسانی هستند. یک بخش‌هایشان هم درگیر بحث اوقاف هستند. پلاک‌های زیادی وقفی هستند و نهادها باید مشارکت کنند تا این‌ها احیا شوند. پیش‌شان هم مجهول المالک یا کثیر المالک هستند که البته من خبر دارم یک برنامه‌هایی دارند که مسائل قانونی اینها را حل می‌کنند. ما یکسری مسائل قانونی داریم که مثلا میراث فرهنگی یا شهرداری نمی‌تواند به پلاک‌های مجهول المالک ورود کند. در صورت حل مشکل قانونی، امکان تخریب از آنها برایشان بیشتر می شود.

من یک فیلم از محله خرمشاد دیدم که یک تیر چراغ برق کاملاً در میله قنات افتاده بود و تمام سیم‌های مهم را با خودش کشیده و خانه‌های دیگر را هم با خودش می‌کشد. فرقی نمی‌کند. بناها به هم وصل هستند. حالا بناهای جدید کمتر، بناهای قدیمی بیشتر و این آسیب را تشدید می‌کند.

چقدر از این اتفاق بلای طبیعی و چقدر اثر مدیریت شهری ما بود؟

به شخصه عبارت «بلای طبیعی» را دوست ندارم. به هر حال این هم یک فرصتی است که برای یزد بی آب این همه آب از آسمان نازل شده است. ما بلد نیستیم از آن استفاده کنیم. گذشتگان ما بهتر از آن استفاده می‌کردند.

پیمایشی که من از برخی از محلات داشتم و به عینه دیدم این بود که بیشتر به خاطر مشکلات ناودان‌ها بود. اگر در ناودان‌ها آب جمع نمی‌شود و مثلاً از هفته گذشته یک پایشی می‌شد تا راهشان بسته نشود و بررسی شود، خسارات کمتر می‌شد. معمولاً میراث فرهنگی در آبان ماه اعلام می‌کند یا گروه‌های داوطلبانه می‌روند و خانه‌ها را پایش می‌کنند. زیرا آن زمان موسم بارندگی است. اما این دفعه اعلام شد ولی جدی گرفته نشد.

انتهای پیام/


دیدن منبع خبر

برچسب ها :

ناموجود